Kurani Perspektif

 

  İnsan aklının belli bir konuya yönelerek elde ettiği yöntemli,sistemli, düzenli, tutarlı ve geçerli, kanıtlanabilir ve denenebilir ,nesnel (objektif) bilgisine, bilimsel bilgi denir. Tanımdan anlaşılacağı gibi, bilimsel bilgi şu temel özellikleri içerir: • İnsanın aklını kullanması, • Bir alanı konu yapması, • Yöntem (deney ve gözlem) kullanması, • Sistemli ve düzenli olması, • Tutarlı ve geçerli olması, • Kanıtlanabilir ve denetlenebilir olması, • Nesnel; yani tarafsız bilgi olması. Bilimsel bilgi yöntemleri, konuları ve amaçları bakımından üçe ayrılır: 1) Formel Bilimler 2) Doğa Bilimleri 3) İnsan Bilimleri 1) Formel Bilimler    Konusunu doğadan almayan; yani duyu deneyinden gelmeyen, buna karşılık duyular üstü ideal bir varlık alanını ele alan bilim dallarına formel bilimler denir. Duyular alanının ötesinde kalan düşünce alanını ya da tasarlanan varlık alanını incelediği için formel bilimlere ideal bilimler de denir. Matematik ve mantık bu tür bilimlerdir. Her iki bi...

İnsan, içinde bulunduğu ve yaşadığı dünyada çeşitli nesnelerle (varlıklarla) karşılaşır, onları algılar ve bilmeye çalışır. Bilinçli ve akıllı varlık olarak insanı sahip olduğu farklı bilgi türleriyle karşılaştığı nesneleri bilmek ister. İnsan bilme etkinliğinde bilen; yani özne; karşılaştığı nesneler ise bilinen; yani objedir. O halde, bilme etkinliği, özne (bilen) ve nesne (bilinen) arasında oluşan süreçtir. Böyle bir etkinliğin sonucunda çıkan ürüne de bilgi adı verilir.(1) Bilgi, özne ve nesne arasında kurulan bağdan oluştuğuna göre, bu bağlar ancak özne tarafından kurulabilir. Çünkü nesneye yönelen ve onu algılayan, anlayan ve açıklayan öznedir. Bu bağlar, bilgi aktları ve bu bilgi aktlarını kuran da etkin öznedir.Nesne (bilinen), öznenin yöneldiği pasif konumdaki bir olgu, olay veya varlıktır. Etkin özne, bilinçli ve akıllı varlık olarak ya kendisinin dışındaki bir varlığı bilmek ya da kendisini bilgi nesnesi yaparak kavramak ister. Nesnelere yönelen özne, onlar üzerine düşünerek...

  Önceki bölümde, kavramsallaşltırmayı gerektiren ve sözel dolaşıma giren bilgi türünün,diğer “farkındalık” veya “bedensel bilme” hâllerinden oldukça farklı yönler içerdiğini belirttik. Pek çok ki,inin üzerinde uzlaşlacağı gibi, kavramsal/sözel bilginin insana özel ve onun bilişsel farklılıklarını yansıtan bilme türü olduğu rahatlıkla iddia edilebilir. Bu anlamda insanı özel kılan nitelikleri en iyi betimleyen felsefi deyimlerden biri olan logos konusunda bir parantez açarak bu kavramın anlamı ve bilgi açısından önemine dair açıklamalar getirelim. Yunanca bir deyim olan logos, biyo-loji, psiko-loji, epistemo-loji gibi disiplin adlarında son ek olarak da yer alır ve “açıklama”, “gerekçe”, “sebep”, “mantık”, “bilim”, “kelam” gibi değişik anlamlara gelir. Logos, en genel anlamıyla, “akla ve akılcılığa ait olan” ile ilintilendirilmiştir. Buradaki “akılcılığın” mutlaka insan aklına dair olması gerekmez. Buna felsefe tarihinden bir örnek verebiliriz: Ünlü Alman felsefeci G. W. F. Hegel (...

    Bilgi konusundaki tanımlar, yani bilginin özü ya da neliğiyle ilgili tanımlar, esas itibarıyla iki ana başlık altında toplanır. Bunlardan birinci grup tanımlar bilgiyi tanımlarken, temele bilenin entelektüel edimini veya zihin halini ya da ürünü alırlar; başka bir deyişle, bu kategori içinde yer alan bilgi tanımları için, esas olan öznenin zihinsel durumu ve söz konusu zihin halinin belirlediği veya vücut verdiği entelektüel üründür. İkinci grup tanımlar ise, bilgiyi daha ziyade yöneldiği obje türüyle, yani konusu veya nesnesiyle tanımlar. Üç Unsurlu ya da Koşullu Bilgi Anlayışı: Birinci öbekte yer alan standart bilgi tanımı, Platon'un Theaetetos adlı diyalogundan gelen "gerekçelendirilmiş doğru inanç" olarak bilgi tanımı, ya da aynı anlama gelmek üzere, bilgiyi hem (i) gerekçelendirilmiş veya haklılandırılmış ve hem de (ii) doğru olan (iii) inanç diye tanımlayan meşhur üç öğeli yanıt ya da görüştür. Buna göre, bilginin inanç, doğruluk ve gerekçelendirme gibi üç koşu...

  Geleneksel ya da kabul edilmiş bilgi tanımına göre bilgi, rasyonel olarak gerekçelendirilmiş doğru inançtır. Biçimsel olarak ifade edecek olursak S öznesi p önermesini biliyor dediğimizde şunu kastederiz: S, p’ye inanmaktadır.  p doğrudur.  S, p’ye inanmakta haklıdır yani geçerli gerekçeleri bulunmaktadır. Bilgi felsefesi literatüründe bu formülasyonun değişik versiyonlarına rastlanabilir. Ancak formülasyonlar farklı da olsa bu tanımların içerdiği şartlar genelde aynıdır. Yani bilginin oluşması için kişinin doğru olan bir önermeye inanması ya da onu benimsemesi yeterli değildir ayrıca bunu rasyonel olarak gerekçelendirmesi, açıklaması ya da temellendirmesi gerekir. Bilginin bu üç koşulundan doğruluk, semantik yahut metafizik bir kavram iken epistemik inanç psikolojik bir edim olarak görülmektedir. Gerekçelendirme ise normatif bir kavramdır. Dolayısıyla, görülüyor ki, epistemolojiyi normatif yapan onun gerekçelendirme yönüdür.(1) Batı felsefe tarihinde yakın zamana kadar...